کارشناسی پیوسته مهندسی پلیمر

– هدف و ماهيت: 

هدف رشته مهندسي صنايع پليمر توليد كليه محصولات پليمري از قبيل لاستيك ، پلاستيك، الاستومر، رزين و ساير مواد مورد نياز صنعت است.

1- رشته مهندسي صنايع پليمر شناخت، طراحي، فرمولاسيون، آناليز و بررسي خواص فيزيكي و مكانيكي سه ماده عمده است، كه اين مواد عبارتند از : لاستيك ، پلاستيك و كامپوزيت. يعني در رشته مهندسي صنايع پليمر هر آنچه كه به اين مواد بر مي‌گردد مورد مطالعه و بررسي قرار خواهد گرفت. براي مثال طراحي و توليد تاير ماشين در صنايع لاستيك، لوله‌هاي پلي‌اتيلن در صنايع پلاستيك و انواع فايبرگلاسها در كامپوزيت به ياري متخصصان مهندسي صنايع پليمر انجام مي‌گيرد. البته در اين رشته شکل دهي رزين ها نيز مطرح است که براي مثال مي توان به ساخت ملامين اشاره کرد.

دروس رشته تكنولوژي و علوم رنگ در دوره كارشناسي به دو بخش تقسيم مي‌شود. يك بخش در مورد سنتز مواد رنگزا است كه كاربرد آن در صنعت نساجي، چاپ و چرم‌سازي مي‌باشد و بخش دوم پوشش‌دهي است كه روي سطوح فلزي و يا غيرفلزي مانند پليمرها، چوب يا بتن استفاده مي‌گردد.

2- در رشته تكنولوژي و علوم رنگ با توجه به مكان و محيطي كه رنگ مورد استفاده قرار مي‌گيرد، خواص رنگ پيش‌بيني شده و فرمولاسيون رنگ با توجه به آن خواص تهيه مي‌شود.

يك كارشناس فارغ التحصيل رشته مهندسي پليمر علوم و تكنولوژي رنگ در طي دوران تحصيلي خود، با چهار عنوان كلي آشنا مي‌شود كه عبارتند از : پوششهاي پليمري، شيمي مواد رنگرزي، فرآيند رنگرزي و فيزيك رنگ . پوشش هاي پليمري يكي از مهمترين ابزار انسان در پيشگيري از انهدام سرمايه‌ها در اثر خوردگي هستند و خوردگي مخرب ترين پديده‌اي است كه انسان تاكنون با آن مواجه بوده است. مواد رنگرزي (مواد رنگي مصرفي در رنگرزي منسوجات) نيز همواره بخشي جدانشدني از صنعت نساجي بوده‌اند و صنعت نساجي در حال حاضر يكي از بزرگترين صنايع كشور است. تامين مواد رنگرزي و نيز رنگدانه‌هاي مصرفي در ساخت پوشش هاي پليمري نيز بخشي مهم از صنايع شيميايي است كه درآمد قابل توجهي براي كشورهاي توليد كننده به همراه دارد. توانايي در همانندسازي رنگ محصولات توليدي و نيز آگاهي دقيق از عوامل موثر بر جلوه يك شيء ، مبحثي است كه اهميت آن در نظام توليد و كنترل كيفي محصولات مختلف بر كسي پوشيده نيست. صنعت چاپ نيز بخش بااهميت ديگري از صنايع است كه جايگاه مناسبي براي فارغ‌التحصيلان اين رشته فراهم مي‌آورد.

– توانايي هاي فارغ‌التحصيلان: 

فارغ‌التحصيلان رشته مهندسي پليمر از توانايي هاي زير در عرصه صنعت برخوردارند:

1- طراحي فرمولاسيون انواع رنگها (پوششهاي پليمري) ، طراحي فرآيند توليد اين مواد، مهندسي توليد و نظارت بر كل فرآيند توليد رنگ و نيز كنترل كيفي محصولات توليدي در كارخانجات توليد پوشش هاي پليمري، طراحي انواع پوششهاي پليمري مصنوعي در صنايع مختلف از جمله: صنايع برق و الكترونيك، صنايع غذايي و كاغذسازي و … و نيز فرمولاسيون و ساخت انواع مركبهاي چاپ.

2- طراحي فرمولاسيون انواع رزينهاي صنعتي اعم از رزينهاي آلكيد، آمينو، فنوليك، اكريليك، اپوكسي و … ، طراحي واحدها و فرآيندهاي ساخت رزينهاي صنعتي، مهندسي توليد و كنترل كيفي رزينهاي صنعتي.

3- كارشناسي تهيه پوشش ها ونظارت بر اجراي عمليات رنگ‌آميزي، بازرسي پيمانكاريهاي رنگ‌آميزي (عمليات آماده‌سازي و اعمال مواد پوششي) در صنايع بزرگي همچون صنايع نفت و گاز، پتروشيمي، برق، آب ، سازه‌هاي فلزي و بتوني، صنايع خودروسازي، لوازم خانگي و … ، مهندسي فرآيند و كنترل كيفي و عمليات پوشش‌دهي در اين صنايع .

4- طراحي فرمولاسيون انواع چسب‌ها و درزگيرهاي صنعتي و خانگي، طراحي فرآيند توليد اين محصولات، مهندسي توليد و كنترل كيفي اين محصولات، طراحي فرآيندهاي آماده‌سازي سطوح براي به كارگيري اين محصولات، نظارت بر فرآيندهاي آماده‌سازي سطوح و به كارگيري چسبها و درزگيرها.

5- طراحي فرآيندهاي رنگرزي انواع منسوجات بافته و نبافته، چرم و … ، نظارت بر عمليات رنگرزي و نيز كنترل كيفيت محصولات رنگرزي شده و … .

6- طراحي واحدهاي ساخت مواد رنگرزي، طراحي فرآيندهاي ساخت مواد رنگرزي ، فرآيندهاي ساخت رنگدانه‌هاي آلي و محصولات وابسته به آنها و نيز نظارت بر توليد و كنترل كيفي اين محصولات.

7- نظارت بر فرآيندهاي دوباره توليد تصاوير همچون: چاپ ، ليتوگرافي ، عكاسي رنگي ، …

– توانايي‌هاي مورد نياز و قابل توصيه: 

يك پليمريست نمي‌تواند با شيمي بيگانه باشد. يعني بايد شيمي را بداند تا بتواند پليمر را بفهمد. همچنين اين رشته مثل همه رشته‌هاي مهندسي نياز به رياضيات قوي دارد و دانشجوي اين رشته بايد به زبان انگليسي مسلط بوده و طريقه استفاده از رايانه را نيز بداند چون براي دسترسي به جديدترين اطلاعات در اين رشته بايد از شبكه اينترنت استفاده كرد.

لازمه موفقيت در مهندسي پليمر علاقمندي به سه درس رياضي، شيمي و فيزيك است و خوب است داوطلبان آزمون سراسري بدانند كه بخش پوشش‌دهي و رنگ گرايش تكنولوژي و علوم رنگ تقريبا خشن است چرا كه بايد در آزمايشگاه برس كشيد، آهن بريد و سطوح فلزي را تميز كرد اما قسمت سنتز اين رشته حالت فوق را ندارد چون به زبان ساده سنتز چيزي شبيه به آشپزي است، يعني براي ساخت يك رنگ مواد مختلف را با يكديگر مخلوط مي‌كنند.

واحدهاي كارگاه و آزمايشگاه در هر دو گرايش مهندسي پليمر اهميت بسزايي دارد، به همين دليل دانشجوي اين رشته بايد قوي بوده و تحمل ساعتها كار در آزمايشگاه را داشته باشد.

براي مثال دانشجويي كه در گرايش تكنولوژي و علوم رنگ تحصيل مي‌كند نباید حساس باشد و تحمل بوي مواد شيميايي مختلف را داشته باشد و يا بيماري كوررنگي نداشته باشد تا هنگام ساخت رنگ دچار مشكل نگردد.

دواطلباني كه به كاربردهاي شيمي آلي علاقمند هستند به احتمال قوي به رشته پليمر نيز علاقمند خواهند شد.

از آن‌جا كه در بسياري موارد، فارغ‌التحصيلان و دانشجويان اين رشته با مواد رنگي سرو كار دارند، يكي از مهمترين ويژگي هاي داوطلبان تحصيل در اين رشته، بينايي و عدم كوررنگي آنهاست و توانايي حركت و شنوايي در درجات بعدي اهميت قرار دارند.

علاقه‌مندي به علم شيمي و پليمر ، پديده‌هاي پيچيده فيزيكي منتهي به رنگي ديده شدن و نيز داشتن پايه قوي و علاقه به درسهاي رياضيات و آمار و احتمالات از جمله تواناييها و ويژگيهاي ديگري است كه يك مهندس رنگ بايد از آن برخوردار باشد. لازم به ذكر است كه بسياري از حلال هاي مصرفي در تهيه پوششهاي پليمري مي‌توانند براي افراد حساسيت‌زا باشند و آنها را در كار دچار مشكل نمايند.

– نكات تكميلي: 

رشته مهندسي پليمر نسبت به رشته‌هاي مهندسي ديگر تقريبا جوان است و شكوفايي آن از زمان جنگ جهاني دوم آغاز شده است. اما به دليل كاربرد روزافزون پليمر در صنايع مختلف، اين رشته به سرعت رشد كرده و امروزه جزو يكي از رشته‌هاي مهم كشورهاي صنعتي پيشرفته مي‌باشد.

پليمرها به دو دسته طبيعي و مصنوعي تقسيم مي شوند كه پليمرهاي طبيعي موادي مانند تركيبهاي سلولزي، چوب ، كاغذ و پشم هستند كه انسان از سالها پيش آنها را مي‌شناخت و هنوز هم اين دسته از پليمرها در دنيا بسيار مهم و با ارزش هستند. و اما پليمرهاي مصنوعي در دوران جنگ جهاني دوم مورد توجه قرار گرفت چرا كه در اين زمان دانشمندان به اين نتيجه رسيدند كه از مواد نفتي مي‌توان مواد پليمري مصنوعي را ساخت كه اين مواد كاربردهاي مختلفي خواهند داشت. بنابراين مهندسي پليمر با ساخت پليمرهاي مصنوعي توسط محققين شكوفا گرديد و اكنون تنها با گذشت 5 دهه از آن دوران اين رشته به حدي رشد كرده است كه پيشرفت تكنولوژي ارتباط تنگاتنگي با طراحي و ساخت مواد پليمري دارد.

با توجه به اين كه كشور ما نيز از جمله كشورهايي است كه در زمينه كشاورزي و منابع نفتي (صنايع شيميايي)‌ از استعداد بالقوه خوبي برخوردار است و مواد پليمري نيز در دو زمينه فوق نقش كليدي دارند، از حدود 25 سال پيش مهندسي پليمر در ايران مورد توجه قرار گرفت. البته در آغاز اين رشته به عنوان يكي از گرايشهاي رشته مهندسي شيمي مطرح بود اما در سال 1362 رشته مهندسي پليمر با دو گرايش صنايع پليمر و تكنولوژي و علوم رنگ به طور مستقل اقدام به پذيرش دانشجو كرد.

 – طول دوره و شکل نظام :

طول متوسط دوره‌ی این مجموعه 4 سال است و کلیه دروس آن در 8 ترم برنامه‌ریزی می‌شود.

– تعداد واحدهای درسی مجموعه :

تعداد کل واحدهای درسی این مجموعه 140 واحد که 10 واحد آن عبارت است از پروژه و کارگاه، این تعداد واحد بصورت زیر تقسیم‌بندی شده‌اند:

دروس عمومی                     20 واحد

دروس پایه                         23 واحد

دروس اصلی                       59 واحد

دروس تخصصی اجباری        23 واحد

دروس تخصصی اختیاری        15 واحد

2492