نام و نام خانوادگی:علی اکبر مجیدی
عنوان پایان نامه: متاسوماتیسم عناصر نادر خاکی در آنومالی XI، منطقه معدنی بافق استان یزد
رشته تحصیلی:مهندسی معدن اکتشاف
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد ناپیوسته
استاد راهنما: دکتر محمد علی مکی زاده

چکیده:
آنومالی XI بخشی از معدن سه چاهون واقع در منطقه بافق که خود جزئی از واحد ایران مرکزی می باشد. ذخیره آهن در آنومالی XI بر اثر جابجایی های تکتونیکی که پس از تشکیل کانسار رخ داده (فاز تکتونیکی آلپی)، به دو توده معدنی شمالی و جنوبی تفکیک شده است. این دو توده توسط یک گسل بزرگ از یکدیگر جدا شده اند. توده شمالی دربرگیرنده سه کان تن آهن با حالتی تقریبا افقی و همچنین عدسی هایی با ابعاد کوچک است. این کان تن ها در میان سنگ های آتشفشانی –رسوبی دگرسان شده با ترکیب متوسط جای گرفته اند. کانسنگ عمدتا متشکل از مگنتیت و مارتیت است. توده جنوبی، ساختمانی گنبدی شکل دارد و به شکل تاقدیسی چین خورده و فرسایش یافته است. کانسار سازی در این آنومالی به صورت توده ای، رگچه ای و استوک ورک است. از لحاظ سنگ شناسی سنگ میزبان آنومالی XI شامل سنگ های ولکانیکی و توده های نفوذی (ریولیت، ریوداسیت، گرانودیوریت و گابرو) است. از لحاظ ترکیب سنگ شناسی سنگ میزبان حداقل به چند رخساره کاملا متمایز قابل تقسیم است. 1. سنگهای با درصد بالایی از آمفیبول از نوع ترمولیت – اکتینولیت و فلدسپات و قطعات دگرسان شده بیگانه اغلب آمفیبولیزه شده که تحت عنوان آمفیبولیت و آمفیبولیت پیروکسنیت هورنبلدیت است. 2. سنگ های با درصد بالایی آپاتیت (90%) که به سنگ های آپاتیتی معروف است. 3. سنگ هایی است که متشکل از آلبیت است و دارای ادخالهایی از اکتینولیت و هماتیت می باشد. حضور هماتیت در این سنگ ها موجب ایجاد رنگ صورتی شده است. آنومالی XI حاوی کانی آپاتیت در رنگ، شکل و اندازه های مختلف است. این کانی مهمترین کانی فسفاته آنومالی XI می باشد. زیر میکروسکوپ سه نوع آپاتیت قابل تشخیص است. 1- آپاتیت های شکل دار تا نیمه شکل دار که حاوی انکلوزیون های مونازیت و زنوتیم هستند. 2- آپاتیت های نیمه شکل تا بی شکل می باشند.3- آپاتیت هایی که کوچکتر از 6% میلی متر می باشند. در برخی از آپاتیت ها مناطق تیره و روشن دیده می شود. بعد از فلورآپاتيت مونازيت مونوکلينيک ((LREE, Th, U, Ce) (P SiO4)) و زنوتيم تتراگونال ((Y, HREE,U,Th)(P, SiO4) دو اورتوفسفات بسيار معمول در سنگ‏هاي آذرين هستند که به صورت انکلوزیون های اولیه و متاسوماتیک درون آپاتیت، و بر سطح آن و ما بین آن تشکیل شده اند مگنتیت به صورت اولیه، شکل دار تا نیمه شکل دار در مقاطع میکروسکوپی مشاهده می شود و در برخی موارد به شدت مارتیتی شده است.آمفیبول در سنگ میزبان ترکیب ادنیت و مگنزیوهاستنگزیت دارد. فلدسپارها ترکیب آلبیت تا الیگوکلاز را دارا می باشند.
نتایج آنالیزهای ICP-MS بر روی نمونه‌هاي آنومالی XI حاکی از آن است که ترکیب سنگ شناسی آنها عمدتا در محدوده‌ سنگ‎هاي ريوليت، ريوداسيت، بازالت و بازالت آندزيتي و به لحاظ تکتونيکي اکثر نمونه‎ها در محدوده گرانيت‌هاي درون قاره‌اي قرار مي‌گيرند. سنگ ميزبان آنومالی XI تغييرات زيادي را در طيف عناصر اصلي و کمياب نشان مي‎دهد، که منعکس کننده دگرساني شديد در اين مجموعه است. مقادير انديس‎هاي AI، SI و CCPI براي سنگ‌هاي دگرسان‎شده زون دگرساني سديک و کلسيک-آهن به ترتيب 31.47، 80.20، 22 درصد و 42.67، 80.79، 65.10 درصد است. لذا شدت دگرساني از سنگ‌هاي ريوليتي تقريبا سالم به سمت انواع دگرسان‎شده براي نمونه‎هاي مربوط به زون دگرساني کلسيک-آهن افزايش مي‌يابد. محاسبه تغییرات جرمی گرانت حاکی از آن است که عناصر Al, Zr,Ti, Nb از جمله عناصر نامتحرک ضمن دگرساني بوده‌اند. ميزان عناصر Na, Ca, Mg, Fe, Y در طي دگرساني افزيش و ميزان Si در نمونه‌هاي دگرسان نسبت به انواع کم دگرسان کاهش يافته است. نمودارهای ژئوشیمی نشان داده است که مگنتیت های آنومالی XI در محدوده مربوط به کانسارهای آهن-آپاتیت از نوع کایرونا قرار گرفته است.

کلیدواژه:منطقه بافق، آپاتیت، مگنتیت، عناصر نادر خاکی، ژئوشیمی

تاریخ دفاع: زمستان 1397